MA’RIFAT, ISLOHOT VA MILLIY ÖZLIK: IKKI UYĞONIŞ HARAKATINING QIYOSIY TAHLILI (ARAB NAHDASI VA JADIDCHILIK MISOLIDA)
Keywords:
Arab Nahdasi, Turkiston jadidçiligi, ma’rifatparvarlik, milliy uyğoniş, ta’lim islohoti, matbuot, madaniy meros, modernizatsiya, qiyosiy tahlil.Abstract
Mazkur maqolada XIX asrda arab dunyosida şakllangan “Arab Nahdasi” hamda XIX asr oxiri – XX asr boşlarida Turkistonda rivojlangan jadidçilik harakatining özaro umumiy va farqli jihatlari qiyosiy-tahliliy yondaşuv asosida yoritiladi. Har ikki harakatning yuzaga kelişiga ta’sir körsatgan tarixiy, ijtimoiy va madaniy omillar, şuningdek, ularning jamiyatni isloh qilişga qaratilgan maqsadlari tahlil qilinadi. Xususan, ta’lim tizimini yangilaş, xalqning ilmiy-ma’rifiy saviyasini oşiriş, matbuot va adabiyotni rivojlantiriş, milliy özlikni anglaş hamda madaniy merosni zamonaviy taraqqiyot talablari bilan uyğunlaştiriş masalalariga e’tibor qaratiladi. Şu bilan birga, Arab Nahdasining til, adabiyot va intellektual tafakkur rivojidagi örni Turkiston jadidçiligining yangi usul maktablari, milliy uyğoniş va mustamlakaçilik şaroitidagi islohotçilik faoliyati bilan qiyoslanadi. Tadqiqot natijasida mazkur harakatlarning ma’rifat va ijtimoiy yangilanişga intiliş jihatidan muştarakligi, biroq tarixiy şaroiti, faoliyat hududi va siyosiy maqsadlari bilan farqlanişi asoslab beriladi.
References
1.Akbarova M.X. Yangi davr arab adabiyoti. (XIX-XX asrlar). T.,2009.
2.U.Dolimov.Turkiston jadid maktablari.- Toshkent:Universitet, 2006.
3.Hişam Şarabi, Arab Intellectuals and the West: The Formative Years, 1875-1914 (Baltimore, 1970).
4.The Politics of Muslim Cultural Reform: Jadidism in Central Asia
Adeeb Khalid.1999.
5.Anthony Edwards. Bulletin of the Sçool of Oriental and African Studies, 86-jild, 2-son, 2023-yil, 241–259-betlar.
6.Ziyosfera. uz. Jamoliddin al-Afğoniy.
7.Hourani, Albert. Arabic Thought in the Liberal Age, 1798–1939. Cambridge University Press, 1983.
8.Edwards, Anthony. “Becoming the Muʿallim: How Tradition and Innovation Made a Nahḍa Icon.” Bulletin of SOAS, 86, no. 2 (2023): 241–259.
9.ACUMEN: INTERNATIONAL JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY RESEARCH, 3(9), 152-156, ISSN: 3060-4745, 2026. Ş. Adizova.
10.Hanssen, Jens, and Max Weiss, eds. Arabic Thought beyond the Liberal Age: Towards an Intellectual History of the Nahda. Cambridge: Cambridge University Press, 2016, Introduction.
Austria
Uzbekistan
United States
United Kingdom
Germany
France
Italy
Spain
Turkey
Saudi Arabia
United Arab Emirates
Qatar
Egypt
Jordan
India
Pakistan
Bangladesh
China
Japan
South Korea
Malaysia
Indonesia
Kazakhstan
Kyrgyzstan
Tajikistan