MA’RIFAT, ISLOHOT VA MILLIY ÖZLIK: IKKI UYĞONIŞ HARAKATINING QIYOSIY TAHLILI (ARAB NAHDASI VA JADIDCHILIK MISOLIDA)

Authors

  • Fahrutdinova Nodirabegim Jasur qizi hrutdinova Nodirabegim Jasur qizi ÖzDJTU Şarq filologiyasi fakulteti, “Filologiya va tillarni öqitiş: arab tili” yönalişi 3-kurs talabasi Author
  • Ş. I. Ahmedova Ilmiy rahbar: fil.f.n., dots. Author

Keywords:

Arab Nahdasi, Turkiston jadidçiligi, ma’rifatparvarlik, milliy uyğoniş, ta’lim islohoti, matbuot, madaniy meros, modernizatsiya, qiyosiy tahlil.

Abstract

 Mazkur maqolada XIX asrda arab dunyosida şakllangan “Arab Nahdasi” hamda XIX asr oxiri – XX asr boşlarida Turkistonda rivojlangan jadidçilik harakatining özaro umumiy va farqli jihatlari qiyosiy-tahliliy yondaşuv asosida yoritiladi. Har ikki harakatning yuzaga kelişiga ta’sir körsatgan tarixiy, ijtimoiy va madaniy omillar, şuningdek, ularning jamiyatni isloh qilişga qaratilgan maqsadlari tahlil qilinadi. Xususan, ta’lim tizimini yangilaş, xalqning ilmiy-ma’rifiy saviyasini oşiriş, matbuot va adabiyotni rivojlantiriş, milliy özlikni anglaş hamda madaniy merosni zamonaviy taraqqiyot talablari bilan uyğunlaştiriş masalalariga e’tibor qaratiladi. Şu bilan birga, Arab Nahdasining til, adabiyot va intellektual tafakkur rivojidagi örni Turkiston jadidçiligining yangi usul maktablari, milliy uyğoniş va mustamlakaçilik şaroitidagi islohotçilik faoliyati bilan qiyoslanadi. Tadqiqot natijasida mazkur harakatlarning ma’rifat va ijtimoiy yangilanişga intiliş jihatidan muştarakligi, biroq tarixiy şaroiti, faoliyat hududi va siyosiy maqsadlari bilan farqlanişi asoslab beriladi.

References

1.Akbarova M.X. Yangi davr arab adabiyoti. (XIX-XX asrlar). T.,2009.

2.U.Dolimov.Turkiston jadid maktablari.- Toshkent:Universitet, 2006.

3.Hişam Şarabi, Arab Intellectuals and the West: The Formative Years, 1875-1914 (Baltimore, 1970).

4.The Politics of Muslim Cultural Reform: Jadidism in Central Asia

Adeeb Khalid.1999.

5.Anthony Edwards. Bulletin of the Sçool of Oriental and African Studies, 86-jild, 2-son, 2023-yil, 241–259-betlar.

6.Ziyosfera. uz. Jamoliddin al-Afğoniy.

7.Hourani, Albert. Arabic Thought in the Liberal Age, 1798–1939. Cambridge University Press, 1983.

8.Edwards, Anthony. “Becoming the Muʿallim: How Tradition and Innovation Made a Nahḍa Icon.” Bulletin of SOAS, 86, no. 2 (2023): 241–259.

9.ACUMEN: INTERNATIONAL JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY RESEARCH, 3(9), 152-156, ISSN: 3060-4745, 2026. Ş. Adizova.

10.Hanssen, Jens, and Max Weiss, eds. Arabic Thought beyond the Liberal Age: Towards an Intellectual History of the Nahda. Cambridge: Cambridge University Press, 2016, Introduction.

Downloads

Published

2026-11-08