O‘ZBEK VA INGLIZ TILLI MULOQOTDA NUTQIY NIYAT VA UNING TALQINI ORASIDAGI PRAGMATIK TAFOVUTLAR TAHLILI

Authors

  • Kozakova Oydin Sobirjanovna Namangan davlat universiteti Jahon tillar fakulteti Stajor o‘qituvchisi Author

Keywords:

pragmatik tushunmovchilik; madaniyatlararo muloqot; o‘zbek tili; ingliz tili; nutq harakatlari; implikatura; xushmuomalalik; kommunikativ kompetensiya.

Abstract

 Mazkur maqolada o‘zbek va ingliz tillarida muloqot qiluvchilar o‘rtasida madaniyatlararo aloqa jarayonida paydo bo‘ladigan pragmatik nomuvofiqliklar o‘rganiladi. Pragmatik nomuvofiqlik gapdagi so‘zlar to‘liq tushunilgan taqdirda ham, so‘zlovchining nutqiy niyati, tinglovchiga bo‘lgan ijtimoiy munosabati va ifodalangan majburiyat darajasi turlicha baholanganda ro‘y beradi. Ish nutq harakatlari nazariyasi, suhbat implikaturasi, til shakli va ijtimoiy me’yor bilan bog‘liq nomuvofiqliklar, xushmuomalalik hamda suhbatdagi tuzatish usullariga asoslanadi. Tadqiqot metodi sifatida nazariy-qiyosiy sifat tahlili qo‘llangan; muallif tomonidan tuzilgan sakkizta model vaziyat so‘rovnoma yoki kuzatuv natijasi emas, balki mexanizmlarni tushuntirishga xizmat qiluvchi tahliliy material hisoblanadi. Iltimos, e’tiroz, taklif, kechirim, iltifot, murojaat, jimlik va yozma xabarlar misolida bir xil ibora turli vaziyatda boshqa-boshqa ijtimoiy ma’no kasb etishi ko‘rsatiladi. Maqolada madaniy guruhlarga qolipli tavsif berishdan voz kechish, ijtimoiy maqom, yaqinlik darajasi va tashkilot qoidalarini inobatga olish zarurligi asoslanadi. Xulosa o‘rnida til o‘qitish va kasbiy aloqa sohasida niyatni oshkor aytish, kelishuvni tasdiqlash va muloqot qoidalarini oldindan aniqlashtirish tavsiya etiladi.

References

1.Austin, J. L. (1962). How to Do Things with Words. Oxford: Clarendon Press.

2.Searle, J. R. (1969). Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language. Cambridge: Cambridge University Press.

3.Grice, H. P. (1975). Logic and conversation. In P. Cole & J. L. Morgan (Eds.), Syntax and Semantics, Vol. 3: Speech Acts (pp. 41–58). New York: Academic Press.

4.Thomas, J. (1983). Cross-cultural pragmatic failure. Applied Linguistics, 4(2), 91–112. https://doi.org/10.1093/applin/4.2.91

5.Brown, P., & Levinson, S. C. (1987). Politeness: Some Universals in Language Usage. Cambridge: Cambridge University Press.

6.Spencer-Oatey, H. (2008). Face, (im)politeness and rapport. In H. Spencer-Oatey (Ed.), Culturally Speaking: Culture, Communication and Politeness Theory (2nd ed., pp. 11–47). London: Continuum.

7.Blum-Kulka, S., House, J., & Kasper, G. (Eds.). (1989). Cross-Cultural Pragmatics: Requests and Apologies. Norwood, NJ: Ablex.

8.Kasper, G., & Rose, K. R. (2002). Pragmatic Development in a Second Language. Oxford: Blackwell.

9.Taguchi, N. (2015). Instructed pragmatics at a glance: Where instructional studies were, are, and should be going. Language Teaching, 48(1), 1–50. https://doi.org/10.1017/S0261444814000263

10.Seidlhofer, B. (2011). Understanding English as a Lingua Franca. Oxford: Oxford University Press.

11.Schegloff, E. A., Jefferson, G., & Sacks, H. (1977). The preference for self-correction in the organization of repair in conversation. Language, 53(2), 361–382. https://doi.org/10.2307/413107

Downloads

Published

2026-11-19