MAHALLA DARAJASIDA EHTIYOJMAND OILALARNING IJTIMOIY DIAGNOZINI TASHKIL ETISH VA ETIOLOGIK BAHOLASH METODOLOGIYASI

Authors

  • Shonazarova Marjona Muxtor qizi Qarshi davlat universiteti Iqtisodiyot va ijtimoiy fanlar fakulteti, Ijtimoiy ish yo‘nalishi 3-kurs talabasi Author
  • Karimova Durdona Doniyor qizi Qarshi davlat universiteti Iqtisodiyot va ijtimoiy fanlar fakulteti, Ijtimoiy ish yo‘nalishi 3-kurs talabalari Author
  • G‘aniyev Shahzod Shuhrat o‘g‘li Ilmiy rahbar: Qarshi davlat universiteti “Iqtisodiyot” kafedrasi o‘qituvchisi Author

Keywords:

mahalla; ijtimoiy diagnostika; etiologik baholash; ehtiyojmand oilalar; ijtimoiy ish; biopsixoijtimoiy model; xavf matritsasi; individual reabilitatsiya dasturi.

Abstract

 Maqolada mahalla darajasida ehtiyojmand oilalarning ijtimoiy diagnostikasi va etiologik baholashni tashkil etish metodologiyasi tadqiq etilgan. Tadqiqotning maqsadi — moddiy ahvolni yuzaki baholashdan ehtiyojmandlikning biologik, psixologik, iqtisodiy va ijtimoiy omillarini hisobga oluvchi kompleks etiologik diagnostikaga o‘tishni asoslashdan iborat. Tadqiqotda tizimli va qiyosiy tahlil, anketalashtirish, keys-stadi, tavsiflovchi statistika hamda o‘zaro bog‘liqlik jadvallaridan foydalanilgan. Qashqadaryo viloyatining 12 ta shahar va qishloq mahallasidagi 240 ta ehtiyojmand oila o‘rganilgan. Aniqlanishicha, oilalarning ehtiyojmandligi 41,3 % holatlarda, eng avvalo, surunkali kasalliklar va mehnat qobiliyatining cheklanganligi, 28,3 % holatlarda — malakaning pastligi va ishsizlik, 18,8 % holatlarda — oilaviy nizolar va psixologik dezadaptatsiya, 11,7 % holatlarda esa moliyaviy savodxonlikning yetarli emasligi bilan bog‘liq. Diagnostikaning besh bosqichli algoritmi va xavf matritsasi taklif etilgan bo‘lib, unga ko‘ra oilalarning 22,5 % i yuqori xavf guruhiga kiritilgan, 77,5 % i esa faol ijtimoiy xizmatlar ko‘magida ehtiyojmandlik holatidan chiqish salohiyatiga ega.

References

1.Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021. – 464 b.

2.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 1-iyundagi PF-82-son «Aholiga sifatli ijtimoiy xizmat va yordam ko‘rsatish hamda uning samarali nazorat tizimini yo‘lga qo‘yish bo‘yicha kompleks chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi Farmoni. – URL: https://lex.uz/docs/6480342

3.Uzbekistan on the path to developing a strong social policy // O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi. – 2024. – URL: https://kyrgyzstan.mfa.uz/news/26291

4.Richmond M.E. Social Diagnosis. – New York: Russell Sage Foundation, 1917. – 511 p.

5.Perlman H.H. Social Casework: A Problem-Solving Process. – Chicago: University of Chicago Press, 1957. – 268 p.

6.Bronfenbrenner U. The Ecology of Human Development: Experiments by Nature and Design. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1979.

7.Engel G.L. The need for a new medical model: a challenge for biomedicine // Science. – 1977. – Vol. 196, No. 4286. – P. 129–136. – DOI: 10.1126/science.847460

8.Gitterman A., Knight C., Germain C.B. The Life Model of Social Work Practice: Advances in Theory and Practice. 4th ed. – New York: Columbia University Press, 2021.

9.Barker R.L. The Social Work Dictionary. 6th ed. – Washington, DC: NASW Press, 2014.

10.Marnie S., Micklewright J. Targeting social assistance in a transition economy: the mahallas in Uzbekistan // Social Policy and Administration. – 2005. – Vol. 39, No. 4. – P. 431–447.

11.Urinboyev R. An ethnographic study of mahalla institutions in rural Fergana, Uzbekistan. – Lund University, 2016. – URL: https://lup.lub.lu.se/search/files/20278332/Urinboyev_FSA_stro_m_2016_Sa_rtryck.pdf

12.Payne M. Modern Social Work Theory. 5th ed. – London: Red Globe Press, 2021.

13.World Bank presents data about persons with disabilities in Uzbekistan // Kun.uz. – 05.06.2023. – URL: https://kun.uz/en/news/2023/06/05/world-bank-presents-data-about-persons-with-disabilities-in-uzbekistan

14.Aliakbarova R. How is Uzbekistan trying to improve its social protection system? // Euronews. – 19.08.2025. – URL: https://www.euronews.com/health/2025/08/19/how-is-uzbekistan-trying-to-improve-its-social-protection-system

15.UNICEF Uzbekistan. Community-based social services contribute to enhancing social protection in Uzbekistan. – 14.06.2021. – URL: https://www.unicef.org/uzbekistan/en/press-releases/community-based-social-services-contribute-enhancing-social-protection-uzbekistan

16.Sen A. Development as Freedom. – Oxford: Oxford University Press, 1999. – 366 p.

Downloads

Published

2026-11-20