MAHALLA DARAJASIDA EHTIYOJMAND OILALARNING IJTIMOIY DIAGNOZINI TASHKIL ETISH VA ETIOLOGIK BAHOLASH METODOLOGIYASI
Keywords:
mahalla; ijtimoiy diagnostika; etiologik baholash; ehtiyojmand oilalar; ijtimoiy ish; biopsixoijtimoiy model; xavf matritsasi; individual reabilitatsiya dasturi.Abstract
Maqolada mahalla darajasida ehtiyojmand oilalarning ijtimoiy diagnostikasi va etiologik baholashni tashkil etish metodologiyasi tadqiq etilgan. Tadqiqotning maqsadi — moddiy ahvolni yuzaki baholashdan ehtiyojmandlikning biologik, psixologik, iqtisodiy va ijtimoiy omillarini hisobga oluvchi kompleks etiologik diagnostikaga o‘tishni asoslashdan iborat. Tadqiqotda tizimli va qiyosiy tahlil, anketalashtirish, keys-stadi, tavsiflovchi statistika hamda o‘zaro bog‘liqlik jadvallaridan foydalanilgan. Qashqadaryo viloyatining 12 ta shahar va qishloq mahallasidagi 240 ta ehtiyojmand oila o‘rganilgan. Aniqlanishicha, oilalarning ehtiyojmandligi 41,3 % holatlarda, eng avvalo, surunkali kasalliklar va mehnat qobiliyatining cheklanganligi, 28,3 % holatlarda — malakaning pastligi va ishsizlik, 18,8 % holatlarda — oilaviy nizolar va psixologik dezadaptatsiya, 11,7 % holatlarda esa moliyaviy savodxonlikning yetarli emasligi bilan bog‘liq. Diagnostikaning besh bosqichli algoritmi va xavf matritsasi taklif etilgan bo‘lib, unga ko‘ra oilalarning 22,5 % i yuqori xavf guruhiga kiritilgan, 77,5 % i esa faol ijtimoiy xizmatlar ko‘magida ehtiyojmandlik holatidan chiqish salohiyatiga ega.
References
1.Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021. – 464 b.
2.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 1-iyundagi PF-82-son «Aholiga sifatli ijtimoiy xizmat va yordam ko‘rsatish hamda uning samarali nazorat tizimini yo‘lga qo‘yish bo‘yicha kompleks chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi Farmoni. – URL: https://lex.uz/docs/6480342
3.Uzbekistan on the path to developing a strong social policy // O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi. – 2024. – URL: https://kyrgyzstan.mfa.uz/news/26291
4.Richmond M.E. Social Diagnosis. – New York: Russell Sage Foundation, 1917. – 511 p.
5.Perlman H.H. Social Casework: A Problem-Solving Process. – Chicago: University of Chicago Press, 1957. – 268 p.
6.Bronfenbrenner U. The Ecology of Human Development: Experiments by Nature and Design. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1979.
7.Engel G.L. The need for a new medical model: a challenge for biomedicine // Science. – 1977. – Vol. 196, No. 4286. – P. 129–136. – DOI: 10.1126/science.847460
8.Gitterman A., Knight C., Germain C.B. The Life Model of Social Work Practice: Advances in Theory and Practice. 4th ed. – New York: Columbia University Press, 2021.
9.Barker R.L. The Social Work Dictionary. 6th ed. – Washington, DC: NASW Press, 2014.
10.Marnie S., Micklewright J. Targeting social assistance in a transition economy: the mahallas in Uzbekistan // Social Policy and Administration. – 2005. – Vol. 39, No. 4. – P. 431–447.
11.Urinboyev R. An ethnographic study of mahalla institutions in rural Fergana, Uzbekistan. – Lund University, 2016. – URL: https://lup.lub.lu.se/search/files/20278332/Urinboyev_FSA_stro_m_2016_Sa_rtryck.pdf
12.Payne M. Modern Social Work Theory. 5th ed. – London: Red Globe Press, 2021.
13.World Bank presents data about persons with disabilities in Uzbekistan // Kun.uz. – 05.06.2023. – URL: https://kun.uz/en/news/2023/06/05/world-bank-presents-data-about-persons-with-disabilities-in-uzbekistan
14.Aliakbarova R. How is Uzbekistan trying to improve its social protection system? // Euronews. – 19.08.2025. – URL: https://www.euronews.com/health/2025/08/19/how-is-uzbekistan-trying-to-improve-its-social-protection-system
15.UNICEF Uzbekistan. Community-based social services contribute to enhancing social protection in Uzbekistan. – 14.06.2021. – URL: https://www.unicef.org/uzbekistan/en/press-releases/community-based-social-services-contribute-enhancing-social-protection-uzbekistan
16.Sen A. Development as Freedom. – Oxford: Oxford University Press, 1999. – 366 p.
Austria
Uzbekistan
United States
United Kingdom
Germany
France
Italy
Spain
Turkey
Saudi Arabia
United Arab Emirates
Qatar
Egypt
Jordan
India
Pakistan
Bangladesh
China
Japan
South Korea
Malaysia
Indonesia
Kazakhstan
Kyrgyzstan
Tajikistan