IJTIMOIY XIZMAT KO‘RSATUVCHI MUTAXASSISLARDA KASBIY KUYISH SINDROMI: DIAGNOSTIKASI VA PROFILAKTIKASI

Authors

  • Komilova Mohiniso Jobir qizi Qarshi davlat universiteti Iqtisodiyot va ijtimoiy fanlar fakulteti, Ijtimoiy ish yo‘nalishi 3-kurs talabasi Author
  • G‘aniyev Shahzod Shuhrat o‘g‘li Ilmiy rahbar: Qarshi davlat universiteti “Iqtisodiyot” kafedrasi o‘qituvchisi Author

Keywords:

ijtimoiy ish; ijtimoiy xizmat mutaxassislari; kasbiy so‘nish; MBI-HSS; emotsional charchoq; depersonalizatsiya; shaxsiy yutuqlar reduksiyasi; superviziya; balint guruhlari; profilaktika.

Abstract

Maqolada ijtimoiy xizmat mutaxassislarida kasbiy so‘nish sindromining tarqalganligi, tuzilishi va omillari, shuningdek, uning profilaktikasi mexanizmlari tadqiq etilgan. Empirik tadqiqot 2026-yil may–sentabr oylarida Qashqadaryo viloyatidagi «Inson» ijtimoiy xizmatlar markazlari, «Muruvvat» va «Saxovat» muassasalari hamda reabilitatsiya markazlarining 120 nafar ijtimoiy xodimi o‘rtasida o‘tkazilgan. Tadqiqotda K. Maslach va S. Jeksonning N.Ye. Vodopyanova va Ye.S. Starchenkova tomonidan moslashtirilgan MBI-HSS so‘rovnomasi, V.V. Boykoning emotsional so‘nishni diagnostika qilish metodikasi hamda mualliflik anketasidan foydalanilgan; ma’lumotlar SPSS 26.0 dasturida qayta ishlangan. Respondentlarning 34,2 % ida emotsional charchoqning, 28,3 % ida depersonalizatsiyaning, 41,7 % ida esa shaxsiy yutuqlar reduksiyasining yuqori darajasi aniqlangan; integral ko‘rsatkich bo‘yicha mutaxassislarning 29,2 % ida kasbiy so‘nishning yuqori, 45,0 % ida esa o‘rta darajasi qayd etilgan. Ish staji bilan emotsional charchoq o‘rtasida ijobiy bog‘liqlik (r = 0,58; p qiymati 0,001 dan kichik) aniqlangan. Kasbiy so‘nish profilaktikasining uch darajali modeli taklif etilgan: tashkiliy-boshqaruv, psixologik va shaxsiy-kasbiy darajalar.

References

1.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 1-iyundagi PF-82-son «Aholiga sifatli ijtimoiy xizmat va yordam ko‘rsatish hamda uning samarali nazorat tizimini yo‘lga qo‘yish bo‘yicha kompleks chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi Farmoni. – URL: https://lex.uz/docs/6480342

2.UNICEF Uzbekistan. Social work is a driving force in solving social problems of vulnerable groups of the population: press release. – Tashkent, 19.03.2024. – URL: https://www.unicef.org/uzbekistan/en/press-releases/social-work-driving-force-solving-social-problems-vulnerable-groups-population

3.Lloyd C., King R., Chenoweth L. Social work, stress and burnout: a review // Journal of Mental Health. – 2002. – Vol. 11, No. 3. – P. 255–265.

4.Bride B.E. Prevalence of secondary traumatic stress among social workers // Social Work. – 2007. – Vol. 52, No. 1. – P. 63–70. – DOI: 10.1093/sw/52.1.63

5.Freudenberger H.J. Staff burn-out // Journal of Social Issues. – 1974. – Vol. 30, No. 1. – P. 159–165.

6.Maslach C., Jackson S.E. The measurement of experienced burnout // Journal of Occupational Behaviour. – 1981. – Vol. 2, No. 2. – P. 99–113.

7.Maslach C., Leiter M.P. Understanding the burnout experience: recent research and its implications for psychiatry // World Psychiatry. – 2016. – Vol. 15, No. 2. – P. 103–111.

8.Бойко В.В. Синдром «эмоционального выгорания» в профессиональном общении. – СПб.: Питер, 1999.

9.World Health Organization. Burn-out an «occupational phenomenon»: International Classification of Diseases (ICD-11, QD85). – Geneva: WHO, 2019.

10.Lizano E.L. Examining the impact of job burnout on the health and well-being of human service workers: a systematic review and synthesis // Human Service Organizations: Management, Leadership & Governance. – 2015. – Vol. 39, No. 3. – P. 167–181.

11.Водопьянова Н.Е., Старченкова Е.С. Синдром выгорания: диагностика и профилактика. 3-е изд. – СПб.: Питер, 2017.

12.Райгородский Д.Я. Практическая психодиагностика. Методики и тесты: учебное пособие. – Самара: Бахрах-М, 2011.

13.Chaves-Montero A., Blanco-Miguel P., Ríos-Vizcaíno B. Analysis of the predictors and consequential factors of emotional exhaustion among social workers: a systematic review // Healthcare. – 2025. – Vol. 13, No. 5. – Art. 552. – DOI: 10.3390/healthcare13050552

14.Schaufeli W.B., Enzmann D. The Burnout Companion to Study and Practice: A Critical Analysis. – London: Taylor & Francis, 1998.

15.Adams R.E., Boscarino J.A., Figley C.R. Compassion fatigue and psychological distress among social workers: a validation study // American Journal of Orthopsychiatry. – 2006. – Vol. 76, No. 1. – P. 103–108.

16.Mor Barak M.E., Travis D.J., Pyun H., Xie B. The impact of supervision on worker outcomes: a meta-analysis // Social Service Review. – 2009. – Vol. 83, No. 1. – P. 3–32.

17.Kadushin A., Harkness D. Supervision in Social Work. 5th ed. – New York: Columbia University Press, 2014.

18.Balint M. The Doctor, His Patient and the Illness. – London: Pitman Medical, 1957

Downloads

Published

2026-11-20